Opioidowe leki przeciwbólowe (opioidy) (2022)

2018-06-29 12:30

Opioidowe leki przeciwbólowe (opioidy) wykorzystywane są przede wszystkim do leczenia długotrwałych, wyjątkowo silnych dolegliwości bólowych. Choć środki te są w stanie znieść nawet najsilniejszy ból, to część pacjentów obawia się ich przyjmowania - niepokój jest w tym przypadku najczęściej spowodowany możliwością uzależnienia się od opioidów. Sprawdź, czy rzeczywiście opioidy mają tak wysoki potencjał uzależniający, a także dowiedz się, jaki jest mechanizm działania tych leków oraz jakie wyróżnia się opioidowe leki przeciwbólowe.

Opioidowe leki przeciwbólowe (opioidy) (1)

Spis treści

  1. Opioidowe leki przeciwbólowe a drabina analgetyczna
  2. Opioidowe leki przeciwbólowe: mechanizm działania
  3. Opioidowe leki przeciwbólowe: zastosowania
  4. Opioidowe leki przeciwbólowe: rodzaje
  5. Opioidowe leki przeciwbólowe: formy podania
  6. Opioidowe leki przeciwbólowe: zasady leczenia bólu
  7. Opioidy: czy można je zażywać w ciąży?
  8. Opioidowe leki przeciwbólowe: skutki uboczne
  9. Opioidowe leki przeciwbólowe: ryzyko uzależnienia
  10. Opioidowe leki przeciwbólowe: przedawkowanie

Opioidy czyli przeciwbólowe leki opioidowe są znane ludzkości od dawien dawna - przyjmuje się nawet, że są one jednymi z tych leków, które towarzyszą ludzkości najdłużej.

Pierwsze zapiski o działaniu i stosowaniu opium datowane są nawet już na 300 lat przed naszą erą.

Przez wieki wykorzystywane były - w różnych celach, bo i w celu wywołania euforii, i zniesienia bólu - naturalnego pochodzenia opiaty (np. te pochodzące z makówek Papaverum somniferum, czyli maku lekarskiego).

Po wielu latach, bo dopiero na początku XIX wieku, naukowcom udało się wyizolować morfinę. Substancja ta była już wtedy wykorzystywana, jednakże pełna wiedza o działaniu opioidów stała się dostępna znacznie później, bo dopiero w drugiej połowie XX wieku.

Opioidowe leki przeciwbólowe a drabina analgetyczna

Leczenie bólu to aspekt naprawdę bardzo ważny - wyjątkowy nacisk na to, w jaki sposób łagodzić trapiące pacjentów dolegliwości bólowe, kładziony jest już na bardzo wczesnych etapach edukacji przyszłych lekarzy.

W celu ujednolicenia zasad leczenia bólu Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) opracowała tzw. drabinę analgetyczną.

Wyróżnia się w niej 3 stopnie: na pierwszym znajdują się leki pierwszego rzutu, które to początkowo wdrażane są pacjentom zmagającym się z bólem - są nimi głównie niesteroidowe leki przeciwzapalne.

Drugi i trzeci stopień drabiny analgetycznej zajmują z kolei opioidy. Na drugim stopniu widnieją tzw. słabe opioidowe leki przeciwbólowe, z kolei na trzecim stopniu drabiny znajdują się zdecydowanie silniej działające opioidy.

Opioidowe leki przeciwbólowe: mechanizm działania

To, że opioidy mogą znosić nawet najsilniejsze dolegliwości bólowe, możliwe jest dzięki wpływowi tych leków na specyficzne receptory: μ (mi), δ (delta) oraz κ (kappa).

Receptory te odkryte zostały w latach 70. ubiegłego wieku i znajdują się one w obrębie struktur ośrodkowego oraz obwodowego układu nerwowego.

(Video) KODEINA, METADON, OKSYKODON - najgroźniejszy narkotyk? Epidemia opioidowa w USA a leczenie bólu.

Różne bywają skutki pobudzenia tych receptorów przez opioidowe leki przeciwbólowe: możliwe jest m.in. to, że po przyłączeniu się cząsteczki leku do receptora opioidowego w komórce nerwowej wystąpi hiperpolaryzacja, czyli stan, w którym jej pobudliwość jest zmniejszona (w takiej sytuacji różne bodźce - w tym również i bólowe - po prostu nie są przewodzone).

Część opioidów wywiera również i inne działania, takie jak np. zmniejszanie wychwytu zwrotnego niektórych neuroprzekaźników (takich jak serotonina czy noradrenalina) w różnych strukturach układu nerwowego.

Nie każdy jednak opioidowy lek przeciwbólowy wywiera takie samo działanie na receptory opioidowe.

Część z nich wpływa jedynie na jeden konkretny receptor (np. morfina, która wiąże się z receptorem μ), inne zaś mogą wywierać działanie na wszystkie trzy typy receptorów opioidowych (tak jak to ma miejsce w przypadku m.in. tramadolu).

Część z tych preparatów jest czystymi agonistami receptorów opioidowych (czyli pobudzają one te struktury), inne mają z kolei mieszaną aktywność agonistyczno-antagonistyczną (jedne receptory pobudzają, inne hamują – takim lekiem jest np. buprenorfina).

Jeszcze inne opioidy są natomiast czystymi antagonistami receptorów opioidowych (takim środkiem jest nalokson).

Opioidowe leki przeciwbólowe: zastosowania

Wskazaniem do stosowania opioidowych leków przeciwbólowych są przede wszystkim dolegliwości bólowe, których nie da się opanować z wykorzystaniem leków należących do innych klas.

Opioidy wykorzystywane są m.in. u chorych z bólami spowodowanymi chorobą nowotworową czy przebyciem jakiegoś rozległego zabiegu operacyjnego.

Opioidowe leki przeciwbólowe mogą być podawane również chorym z zawałem serca, obrzękiem płuc czy też pacjentom, którzy doświadczyli rozległych urazów.

Opioidy typowo kojarzone są właśnie z leczeniem bólu, w praktyce jednak nie jest to jedyne możliwe ich zastosowanie.

Preparaty należące do tej grupy znajdują wykorzystanie również i w premedykacji przed różnymi operacjami, w leczeniu uzależnienia od heroiny (gdzie wykorzystuje się metadon), a także… w opanowywaniu biegunek.

W ostatnim z wymienionych przypadków stosowany może być loperamid - jest to lek opioidowy, który nie ma działania ośrodkowego (nie wpływa na receptory obecne w ośrodkowym układzie nerwowym), ma on jednak wpływ na receptory opioidowe obecne w ścianach przewodu pokarmowego i właśnie dlatego może on doprowadzać do zahamowania biegunki.

Opioidowe leki przeciwbólowe: rodzaje

Opioidy można podzielić na kilka różnych sposobów - podstawowym jest podział na naturalne i syntetyczne opioidy.

Wśród naturalnych opioidów wymienia się m.in. morfinę i kodeinę, ale i substancje, które są naturalnie obecne w organizmie człowieka, którymi są endorfiny (bywają one określane jako endogenne opioidy).

Do syntetycznych opioidowych leków przeciwbólowych zaliczane są z kolei fentanyl, petydyna oraz metadon.Dużo bardziej znanym jest jednak podział opioidów według siły ich działania. Za słabe opioidy uznawane są m.in. tramadol, kodeina oraz hydroksykodeina.

Opioidowymi lekami przeciwbólowymi o zdecydowanie silniejszym działaniu są z kolei morfina, fentanyl oraz buprenorfina i oksykodon.

Opioidowe leki przeciwbólowe: formy podania

Leki z grupy opioidów dostępne są w przeróżnych formach, takich jak:

(Video) opioidowe leki przeciwbólowe

  • tabletki
  • roztwory do podawania dożylnego
  • plastry do aplikacji na skórę
  • syropy
  • aerozole donosowe

Według medycznych standardów początkowo preferowaną formą podawania opioidowych leków przeciwbólowych są doustne tabletki.

Czasami jednak - np. przez zaburzenia połykania - pacjent nie jest w stanie takowych przyjmować. W takiej sytuacji możliwe jest rozważenie stosowania opioidów w innej formie, np. w postaci przyklejanych na kilkadziesiąt godzin (zwykle na 72 godziny) plastrów uwalniających lek przeciwbólowy.

Opioidowe leki przeciwbólowe: zasady leczenia bólu

Aby leczenie bólu z pomocą opioidów było rzeczywiście skuteczne, terapia musi przebiegać zgodnie z pewnymi założeniami.

Otóż początkowo pacjentowi zalecane są małe dawki leku i dopiero wtedy, kiedy nie przynoszą one oczekiwanego zredukowania bólu, choremu zaleca się przyjmowanie większych ilości opioidu.

Typowo zalecane jest zażywanie leku w ścisłych porach (np. co 4 godziny), a jednocześnie pacjentowi wyznacza się dodatkowe, mniejsze dawki leku, które może on zażywać w razie wystąpienia tzw. bólu przebijającego.

Opioidy: czy można je zażywać w ciąży?

W ciąży część leków można bezpiecznie zażywać, inne są zaś przeciwwskazane: opioidy należą do tej drugiej grupy.

Zalecane są one w ciąży wyłącznie wtedy, kiedy korzyści z ich stosowania przewyższają wszelkie ryzyko.

Niebezpieczeństw związanych z zażywaniem opioidów przez ciężarną jest niestety bardzo dużo - u dziecka, którego matka stosowała w ciąży opioidowe leki przeciwbólowe, wystąpić po urodzeniu mogą czy to depresja oddechowa, czy też zespół odstawienny.

Dostępne są również doniesienia, według których zażywanie opioidów w czasie ciąży mogłoby sprzyjać wystąpieniu u dzieci różnych wad rozwojowych, m.in. wad serca.

Opioidowe leki przeciwbólowe: skutki uboczne

Opioidy są środkami naprawdę skutecznymi w leczeniu bólu, z ich stosowaniem są związane jednak pewne trudności: mowa tutaj o skutkach ubocznych zażywania tych leków.

U pacjentów, którzy zażywają opioidowe leki przeciwbólowe, pojawiać się mogą różnego rodzaju problemy, takie jak m.in.:

  • senność
  • apatia
  • zaparcia (zasadniczo stanowiące największą trudność w przypadku stosowania opioidów, pacjenci zażywający te leki zwykle najbardziej skarżą się właśnie na zaburzenia czynności przewodu pokarmowego)
  • zaburzenia koncentracji
  • nudności i wymioty
  • euforia
  • bezsenność
  • świąd skóry
  • spadek apetytu
  • suchość w ustach

Największe nasilenie wspomnianych zaburzeń ma zwykle miejsce na początku leczenia opioidowymi lekami przeciwbólowymi.

Problemy te są niestety stosunkowo częste i dlatego bardzo ważne jest to, aby lekarz, który zleca pacjentowi opioidy, uprzedził go o możliwych skutkach ubocznych terapii.

Nierzadko wraz z rozpoczęciem leczenia opioidowymi lekami przeciwbólowymi wdrażane są różne oddziaływania, które mają na celu co najmniej zmniejszyć możliwość wystąpienia, a najlepiej zapobiec wystąpieniu skutkom ubocznym stosowania opioidów.

W tym celu pacjentom zalecane mogą być m.in. leki przeciwwymiotne, z kolei w celu zapobiegania zaparciom pacjentom mówi się o tym, jak powinni się oni odżywiać (właściwa dieta i nawodnienie organizmu zmniejszają ryzyko zaparć), a czasami również zalecane są im środki stymulujące perystaltykę lub zmiękczające stolec.

  • Zaparcia opioidowe: leczenie zaparć po opioidach

Opioidowe leki przeciwbólowe: ryzyko uzależnienia

Pacjenci mogą wystrzegać się opioidów z różnych powodów, jedną z głównych przyczyn obaw przed stosowaniem tych środków jest potencjalne ryzyko uzależnienia - w końcu dość często można usłyszeć o tym, jakie to opioidowe leki przeciwbólowe są niebezpieczne i jak łatwo można się od nich uzależnić.

Czasami nawet lekarze dość długo zastanawiają się nad tym, czy rzeczywiście nadszedł właściwy moment na to, aby zaproponować pacjentowi opioid w celu leczenia jego bólu.

(Video) Opioids Mechanism of Action, Addiction, Dependence and Tolerance, Animation

Rzeczywiście, leki z tej grupy jak najbardziej mogą doprowadzić do uzależnienia - w trakcie ich stosowania może w końcu rozwijać się chociażby tolerancja - jednakże specjaliści od leczenia bólu podkreślają, że tak naprawdę korzyści stosowania tychże leków najczęściej znacznie przewyższają potencjalne ryzyko.

Ból jest objawem, który naprawdę może wręcz rujnować pacjentowi życie: skuteczne jego łagodzenie jest zaś wręcz obowiązkiem każdy praktykującego zawód medyka.

Owszem, stosowanie opioidów w celu osiągnięcia ich euforycznego działania jak najbardziej może ostatecznie doprowadzić do uzależnienia od tych środków.

W przypadku jednak pacjentów, którzy mają naprawdę silne dolegliwości bólowe - np. osób z chorobami onkologicznymi - obawy przed możliwością wykorzystania opioidowych leków przeciwbólowych są najczęściej zwyczajnie nieuzasadnione.

Opioidowe leki przeciwbólowe: przedawkowanie

Opioidy budzić mogą lęk również i z tego powodu, iż w ich przypadku istnieje możliwość przedawkowania - to z kolei może doprowadzić nawet do zgonu.

Możliwe jest to z tego powodu, że leki z tej grupy mogą wpływać na ośrodek oddechowy, doprowadzając nawet do całkowitego zatrzymania oddechu (depresji oddechowej).

Objawami, które mogą sugerować przedawkowanie opioidów (oprócz zaburzeń oddychania), są:

  • senność (przechodząca nawet w śpiączkę)
  • szpilkowate źrenice
  • spowolnienie czynności serca
  • hipotensja
  • silne zawroty głowy
  • nudności i wymioty
  • zatrzymanie perystaltyki w przewodzie pokarmowym

Pacjent, który przedawkuje opioidy, musi pilnie znaleźć się w szpitalu - tam możliwe jest podanie mu odtrutki, którą jest nalokson.

Substancja ta również jest opioidem, jednakże wywiera ona działanie antagonistyczne w stosunku co do receptorów opioidowych. Nalokson podawany jest dożylnie i znosi on działanie wcześniej przyjętych przez pacjenta opioidowych leków przeciwbólowych.

Źródła:

  1. Interna Szczeklika 2016/2017, red. P. Gajewski, wyd. Medycyna Praktyczna
  2. Woroń J., Opioidowe leki przeciwbólowe, Chirurgia po Dyplomie, 06 2017
  3. Woroń J., Dobrogowski J., Wordliczek J., Wybór opioidów i ich dawkowanie w leczeniu bólu, Medycyna po Dyplomie 2011(20); 4(181):77-82

O autorze

Lek. Tomasz Nęcki

(Video) 2-Minute Neuroscience: Opioids

Absolwent kierunku lekarskiego na Uniwersytecie Medycznym w Poznaniu. Wielbiciel polskiego morza (najchętniej przechadzający się jego brzegiem ze słuchawkami w uszach), kotów oraz książek. W pracy z pacjentami skupiający się na tym, aby przede wszystkim zawsze ich wysłuchać i poświęcić im tyle czasu, ile potrzebują.

Porady eksperta

Ciąża i leki przeciwbólowe a krwawienie [Porada eksperta]

Czy leki przeciwbólowe nasilają krwawienie? [Porada eksperta]

Leki przeciwbólowe a planowanie ciąży [Porada eksperta]

Plastry evra a leki przeciwbólowe [Porada eksperta]

jakich działań niepożądanych doświadczysz podczas stosowania leków opioidowych, jakie interakcje lekowe mogą mieć miejsce kiedy rozwija się tolerancja na leki opioidowe jak postąpić w przypadku przedawkowania leków oraz jak bezpiecznie stosować leki opioidowe. Niestety w swojej praktyce zawodowej spotykam się również z sytuacjami, w których lek ten jest: ”pożyczany od sąsiadki” i stosowany przez pacjentów, którzy nie powinni go używać w ogóle nadużywany przez pacjentów, prowadząc w krótkim czasie do rozwoju uzależnienia stosowany w połączeniach z innymi lekami, które mogą prowadzić do ciężkiego zespołu serotoninowego (mogącego zagrażać życiu). To potencjalnie groźne powikłanie, które może mieć miejsce podczas stosowania niektórych leków, w tym leków przeciwbólowych.Między innymi właśnie z tego powodu łączne zażywanie różnych leków należy zawsze konsultować z lekarzem specjalistą.. risperidon Leki przeciwmigrenowe: tryptany, ergotamina Leki stosowane w leczeniu choroby Parkinsona: selegilina, lewodopa Niektóre antybiotyki: cyprofloksacyna, linezolid Leki przeciwgrzybicze: np.. flukonazol Suplementy diety: tryptofan, dziurawiec, żeń-szeń Leki przeciwwymiotne: metoklopramid Niektóre leki wykorzystywane w leczeniu grypy, kaszlu lub przeziębienia zawierające następujące składniki: dekstrometorfan, triprolidyne, difenhydramine Leki stosowane w leczeniu HIV/AIDS Narkotyki np.. Mechanizm w jakim działają przepisane leki Zalety i wady podjęcia takiej formy leczenia Na wizycie omawiam : sposób dawkowania leku, godziny przyjmowania preparatów, czy można je podzielić, czy należy łączyć je z posiłkiem, możliwość stosowania innych leków oraz potencjalne wskazania do odstawienia opioidów.. Ustalam plan leczenia oraz wizyt kontrolnych (aby uniknąć ryzyka rozwoju uzależnienia, monitorować skuteczność i bezpieczeństwo terapii) Informuję chorego, o innych metod leczenia (psychoterapii, rehabilitacji, blokadach itd.. W związku z jednoczesnym zastosowaniem innych leków, które mogą wpływać na wchłanianie lub metabolizm opioidów.. Dokładnie przestrzegać zaleceń lekarskich odnośnie przyjmowania leków Konsultować z lekarzem przepisującym opioidy możliwość włączania do terapii innych leków.. Jeśli u pacjenta stosującego opioidy wystąpią objawy ( zamieszczone na grafice ) należy pilnie skorzystać z pomocy lekarza.. Zakładając, że nie doszło do postępu czy nasilenia choroby podstawowej , sytuacja taka może zaistnieć jeśli dochodzi do:. Rozwój tolerancji na przyjmowane leki opioidowe wiąże się ze stałą potrzebą zwiększania dawki lekuw celu utrzymania takiego samego działania preparatu .. Zwiększenie dawek leków przynosi ulgę w bólu tylko na pewien czas, prawdopodobnie rozwinęła się tolerancja na dany opioid.. Jeśli podczas stosowania opioidów ból pomimo zwiększania dawki leku nasila się zamiast maleć .

Z tego powodu opioidy, w zależności od tego na które receptory wpływają mogą wykazywać działanie:. Głównym wskazaniem do zażycia opioidowych leków przeciwbólowych są przede wszystkim dolegliwości bólowe, których nie można wyeliminować korzystając z innych leków przeciwbólowych, zgodnie z drabiną analgetyczną.. Należy również pamiętać, że w odpowiednich dawkach morfina wywołuje również działanie euforyzujące, z tego też powodu wykorzystywana była w przeszłości do odurzania się przez tzw.. Z tego powodu też zwykle razem z lekami z tej grupy przyjmowane są preparaty mające na celu zminimalizowanie skutków ubocznych, takie jak leki przeciwwymiotne czy środki stymulujące perystaltykę jelit.. Dzięki temu, iż nie wpływa na receptory zlokalizowane w mózgu oraz rdzeniu kręgowym i wykazuje jedynie działanie miejscowe na ściany układu pokarmowego, to jeden z niewielu leków opioidowych dostępnych bez recepty.. Może ono również przydarzyć się pacjentom, u których dopiero wprowadzane są do stosowania leki przeciwbólowe z tej grupy.

Doznawanie błogostanu jest na początku używania opioidów głównym celem, a po rozwinięciu się uzależnienia jednym z głównych, obok zapobiegania objawom abstynencyjnym oraz zaspakajania głodu opioidów.. w zależności od dawki, występowania uzależnienia i jego stopnia (osoby uzależnione mogą przyjmować bardzo duże dawki), osobniczej wrażliwości, celu używania (osoby przyjmujące opioidy w celach np.. Użycie opioidów wywołuje przeważnie następujące objawy: doznawanie euforii (błogostanu), zmniejszenie głodu, bólu i potrzeb seksualnych, niepokój ruchowy lub spowolnienie psychoruchowe i senność (osoby takie podsypiają), subiektywne odczuwanie ciepła mimo normalnej, a czasami wręcz obniżonej temperatury ciała (co jest związane z rozszerzeniem obwodowych naczyń krwionośnych, które może prowadzić również do spadku ciśnienia tętniczego), nudności, a czasami wymioty, wysychanie błon śluzowych, zwężenie źrenic i słabe ich reagowanie na światło, zmniejszenie odruchu kaszlu (możliwość zachłyśnięcia się).. Praktycznie każde użycie opioidów przez osobę, która wcześniej nie miała z nimi kontaktu, może się wiązać z ryzykiem poważnych szkód zdrowotnych.. Dawniej za główny mechanizm toksycznego działania opioidów uważano hamujący wpływ na ośrodek oddechowy w mózgu, ostatnio zwraca się uwagę na możliwość wpływu opioidów (głównie syntetycznych) na repolaryzację mięśnia sercowego i ciężkie zaburzenia rytmu serca.. przeciwbólowych, gdy inicjatywa i dawkowanie jest w rękach innej osoby (lekarza), może powodować podobne objawy somatyczne uzależnienia: konieczność zwiększania dawek i objawy abstynencyjne, jednak znaczna większość osób z takim jatrogennym uzależnieniem nie przejawia typowego dla pozostałych uzależnionych zdeterminowanego poszukiwania opioidów.. „głód” opioidów i silne subiektywne odczuwanie przymusu sięgania po nie, trudności, a nawet praktyczną niemożność kontrolowania używania opioidów (niedotrzymywanie obietnic wobec innych i samego siebie w odniesieniu do rozpoczynania sięgania po opioidy, kontrolowania ilości i zaprzestania ich używania), zespół odstawienny (abstynencyjny) – w przypadku odstawienia narkotyku, zmniejszenia jego dawki, a nawet prób przyjmowania tej samej dawki pojawiają się przykre objawy, często będące przeciwieństwem objawów powodowanych przez opioidy: silny głód opioidów, gęsia skórka, łzawienie, wysięk z nosa, ziewanie, kichanie, rozszerzenie źrenic, nudności i wymioty , bóle brzucha, biegunka , bóle stawów mięśni i kości, podwyższone ciśnienie krwi, zaburzenia snu (głównie bezsenność ), zmiany nastroju z dominującą drażliwością i napadami złości, czasem z apatią; przez zespół odstawienny rozumiemy też występowanie zjawiska ciągłego używania opioidów lub innych substancji w celu zapobieżenia objawom abstynencyjnym, tolerancja, czyli zjawisko polegające na konieczności przyjmowania coraz większych dawek opioidów i pojawianiu się objawów abstynencyjnych przy próbach ustabilizowania dawki, zaniedbywanie obowiązków i przyjemności z powodu przyjmowania narkotyków, poświęcanie coraz większej ilości czasu na ich zdobywanie, bycie pod ich wpływem i dochodzenie do siebie, kontynuowanie używania opioidów mimo świadomości szkód, jakie spowodowały i będą powodowały.. Organizacje międzynarodowe, ponadnarodowe oraz organizacje i instytucje większości krajów o dużej kulturze medycznej kładą nacisk na zwiększenie dostępności do leczenia substytucyjnego dla wszystkich osób, u których występują wskazania do takiego postępowania (uzależnienie od opioidów), a które chcą korzystać z tej formy leczenia.. Leczenie substytucyjne opiera się na obserwacji, że większość alternatywnych programów terapeutycznych nastawionych na utrzymywanie całkowitej i długotrwałej abstynencji jest dla większości pacjentów mało atrakcyjna bądź pacjenci mimo najlepszej woli nie są w stanie zrealizować zbyt maksymalistycznych celów leczenia.. przedawkowań (spowodowanych przyjęciem dawki opioidów „jak uprzednio”, która jest jednak zbyt duża w związku ze zmniejszoną tolerancją w wyniku czasowej abstynencji), powikłań wynikłych ze wstrzykiwania zanieczyszczonych biologicznie i chemicznie preparatów oraz z powrotem do uprzedniego poziomu funkcjonowania społecznego.. W związku z powyższym pacjentowi zamienia się bardziej szkodliwe preparaty (heroinę, „kompot”) na leki o działaniu receptorowym bardzo podobnym (metadon) lub podobnym (buprenorfina), ale o znacznie korzystniejszych cechach farmaceutycznych (czystość chemiczna i biologiczna, możliwość precyzyjnego dawkowania, długi okres działania, doustna droga przyjmowania, utrudnienia w przyjmowaniu leków inną drogą) i farmakologicznych (mniejsze działanie euforyzujące, praktyczny brak konieczności zwiększania dawek, słabsze działanie depresyjne na ośrodek oddechowy).. W niektórych krajach stosuje się również inne opioidy: metadon w iniekcjach, kodeinę, doustne preparaty morfiny o przedłużonym działaniu, a u osób, które z różnych względów nie mogą korzystać z terapii tymi lekami, także produkowaną farmaceutycznie heroinę.. Podkreśla się, że leczenie substytucyjne – choć w zasadzie stosowane bezterminowo – może zostać przerwane ze względów medycznych lub na żądanie pacjenta.. Uważa się za dobrze udowodnione, że leczenie substytucyjne w znaczący sposób eliminuje lub ogranicza używanie opioidów oraz innych substancji psychoaktywnych, zmniejsza liczbę zachowań ryzykownych w odniesieniu do chorób przenoszonych drogą krwionośną, poprawia stan zdrowia somatycznego i psychicznego, przyczynia się do lepszego funkcjonowania społecznego i poprawia jakość życia.

Czy wiesz, że leki opioidowe to substancje zdolne pokonać nawet najsilniejszy ból .. Stosujemy je w leczeniu zarówno bólu ostrego np.. Poniżej opiszę, które leki opioidowe są dostępne w Polsce w leczeniu przewlekłego bólu.. Dodatkowo w leczeniu bólu stosujemy również koanalgetyki.. Dlaczego stosujemy je w leczeniu bólu?. Dlatego jeśli stosujesz leki przeciwbólowe z grupy NLPZ, koniecznie zapoznaj się z wpisem omawiających ich możliwe działania niepożądane .. Spójrz na grafikę, aby dowiedzieć się jakie dawki dobowe NLPZ są bezpieczne.. Czy wiesz, że niektóre z tych opioidów dostępne są bez recepty .. Tramadol często występuje jako gotowy preparat złożony.. Oksykodon roztwór wodny (działający 4 godziny) preparaty do stosowania dożylnego, podskórnego tabletki o przedłużonym uwalnianiu (działające 12 godzin) preparaty o szybkim i krótkim działaniu tabletki w połączeniu z naloksonem (działające 12 godzin). Hydromorfon (niedostępny w Polsce) Tapentadol tabletki o przedłużonym uwalnianiu (działające 12 godzin). Stąd działanie każdego z nich jest inne.. Część z nich ma dodatkowe działania przeciwbólowe , nie związane z receptorami opioidowymi.. Na efekt ich działania wpływają również aktualna funkcja nerek, wątroby i inne przyjmowane równocześnie leki i substancje.. Leki opioidowe są z pewnością bezpieczne, również podczas ich przewlekłego stosowania.

Działanie leku polega na hamowaniu cyklooksygenaz COX-1 i COX-2 Wskazania: Leczenie objawowe dolegliwości bólowych różnej etiologii, o małym i średnim nasileniu, w tym bólów głowy, zębów, mięśniowych, kostnych, stawowych oraz bólów okolicy lędźwiowo-krzyżowej Najczęstsze działania niepożądane: Nudności, wymioty, zgaga, niestrawność, wzdęcia, biegunka, zaparcie, bóle w nadbrzuszu, duszność, zaostrzenie astmy oskrzelowej, bóle i zawroty głowy, nadpobudliwość, świąd, pokrzywka, plamica, wysypka, zatrzymywanie płynów i obrzęk, nadciśnienie, zaburzenie odczuwania smaku Nazwa handlowa (Producent): Aprofen, Aprofen Forte (Polfarmex); Bufenik (Ratiopharm); Dolgit (Dolorgiet); Ibalgin (Zentiva); Ibufen (Medana); Ibum, Ibum Forte (Hasco-lek); Ibupar, Ibupar Forte (Polfa), Ibuprofen (Aflofarm, Polframex, Polfa); Ibuprom (US Pharamacia); Kidofen (Aflofarm Farmacja Polska); MIG (Berlin-Chemie); Nurofen (Reckitt Benckiser Healthcare). Działanie leku polega na hamowaniu cyklooksygenaz COX-1 i COX-2 Wskazania: Bóle różnego pochodzenia o umiarkowanym nasileniu, lek przeciwbólowy i przeciwzapalny stosowany w chorobach układowych tkanki łącznej, bólach nowotworowych, leczeniu zmian urazowych, przeciążeniowych i zapalnych tkanek okołostawowych, nerwobólach Najczęstsze działania niepożądane: Objawy dyspeptyczne, nudności, wymioty, ból brzucha, wzdęcia, oddawanie gazów, biegunka, zaparcie, brak łaknienia, nieżyt żołądka, zapalenie jamy ustnej, skórne reakcje uczuleniowe, rumień, obrzęki, osutka, pokrzywka, bóle i zawroty głowy, senność lub bezsenność, depresja, rozdrażnienie, osłabienie, zmęczenie, zatrzymanie płynów, obrzęki, upośledzenie czynności nerek i wątroby; zaburzenia widzenia, słuchu, obrzęki obwodowe, odbijanie, niestrawność, nudności, bóle w nadbrzuszu, wzdęcia, wiatry, biegunka, zaparcie, brak łaknienia, ostra niewydolność nerek, krwiomocz, białkomocz.. Najczęstsze działania niepożądane: zaparcia, zaburzenia dyspeptyczne, bóle brzucha, nudności, niestrawność, biegunka, zapalenie jamy ustnej, bóle i zawroty głowy, rumień, obrzęki, duszność, kołatanie serca, upośledzenie czynności nerek (zapalenie kłębuszków nerkowych, krwiomocz, hiperkaliemia, śródmiąższowe zapalenie nerek, zespół nerczycowy, martwica brodawek nerkowych, niewydolność nerek), agranulocytoza, granulocytopenia, leukopenia, małopłytkowość, eozynofilia, bóle i osłabienie mięśni, zaburzenia koncentracji, złe samopoczucie i depresja, zaburzenia snu, bezsenność, łysienie, zapalenie skóry, osutka, uszkodzenie słuchu, niewydolność serca, eozynofilowe zapalenie płuc, reakcje anafilaktyczne, gorączka i dreszcze Nazwa handlowa (Producent): Apo-Napro (Naprotex); Naproxen (Hasco lek, Aflofarm, emo-farm, polfarmex, polfa); Aleve (Bayer); Anapran (Polfa). PENTAZOCYNA Działanie: Lek stanowiący pochodną benzomorfanu, należący do grupy analgetyków opioidowych o charakterze agonistyczno-antagonistycznym Wskazania: Stosowany w premedykacji przed zabiegiem operacyjnym oraz zwalczaniu bólu o dużym lub umiarkowanym nasileniu Najczęstsze działania niepożądane: nudności, wymioty, senność, nadmierne wydzielanie potu, zawroty głowy, oszołomienie, depresja oddechowa, zaburzenia psychozomimetyczne, halucynacje, omamy, ból głowy, dezorientacja, niezwykłe marzenia senne, bezsenność, splątanie, drżenia, parestezje, omdlenie, napady drgawkowe, zwiększenie ciśnienia śródczaszkowego, euforia, nadciśnienie tętnicze, tachykardia, depresja krążenia Nazwa handlowa (Producent): Fortran (Krka), Pentazocinum (Polfa). METADON Działanie: Silnie działający lek przeciwbólowy, agonista opioidowy Wskazania: analgezja pooperacyjna, lek drugiego rzutu w leczeniu bólów nowotworowych, stosowany w detoksykacji chorych uzależnionych od opioidów Najczęstsze działania niepożądane: Bradykardia, zaburzenia nastroju, depresja, zaburzenia snu, brak łaknienia, zaparcie, zastój moczu, zaburzenia ejakulacji, impotencja, depresja ośrodka oddechowego i kaszlu, świąd skóry, pokrzywka, bóle stawów Nazwa handlowa (Producent): Methadone Hydrochoride Molteni (Molteni). OKSYKODON Działanie: Agonista receptorów opioidowych niewykazujący działania antagonistycznego, dodatkowo wykazuje działanie przeciwbólowe i uspokajające Wskazania: w grupie chorych onkologicznych leczenie bólu o nasileniu umiarkowanym do dużego Najczęstsze działania niepożądane: uspokojenie polekowe, zawroty głowy, ból głowy, zaparcia, nudności, wymioty, świąd, zmniejszenie apetytu do jego utraty, zmiany nastroju i osobowości, zmniejszenie aktywności, niepokój, nadmierna aktywność, pobudzenie, nerwowość, bezsenność, zaburzenia myślenia, splątanie, omdlenia, parestezje, niedociśnienie tętnicze, duszność, ból brzucha, biegunka, suchość w jamie ustnej, czkawka, niestrawność, reakcje skórne, osutka, zatrzymanie moczu, bolesne oddawanie moczu, nagłe parcie na pęcherz, pocenie się, również z dreszczami, osłabienie Nazwa handlowa (Producent): Oxycontin, Oxynorm (Norpharma/Mundipharma). BUPRENORFINA Działanie: Silny przeciwbólowy lek opioidowy, stanowi półsyntetyczną pochodną tebainy, alkaloidu opium Wskazania: Zwalczanie silnego bólu ostrego i przewlekłego w okresie okołooperacyjnym oraz silnego lub umiarkowanego bólu nowotworowego Najczęstsze działania niepożądane: Nudności, zawroty głowy, wymioty, zaparcia, zwężenie źrenic, obniżenie ciśnienia tętniczego, pocenie się, ból głowy, zaburzenia oddychania, splątanie, zaburzenia snu, niepokój ruchowy, nadmierne uspokojenie, senność, duszność, suchość błony śluzowej jamy ustnej, osutka, uczucie zmęczenia, utrata łaknienia, objawy psychotyczne (omamy, uczucie lęku, koszmarne sny), pogorszenie koncentracji, zaburzenia mowy, uczucie zdrętwienia, zaburzenia równowagi, parestezje, zaburzenia widzenia, nieostre widzenie, uderzenia gorąca, zahamowanie ośrodka oddechowego, zgaga, zatrzymanie moczu, zaburzenia mikcji, nagłe zmiany nastroju, drgania pęczkowe mięśni Nazwa handlowa (Producent): Bunondol (Polfa); Transtec (Grünenthal). DOKSEPINA Działanie: Zaliczana do TLPD, pochodna dibenzoksepiny, wykazuje działanie przeciwlękowe i uspokajające, a także znacznie słabsze od amitryptyliny działanie przeciwdepresyjne i cholinolityczne Wskazania: Nerwice, stany depresyjne, zespoły lękowe, premedykacja przed zabiegami chirurgicznymi i diagnostycznymi bez znieczulenia ogólnego Najczęstsze działania niepożądane: nadmierna senność, suchość w jamie ustnej, zaburzenia akomodacji, retencja moczu Nazwa handlowa (Producent): Doxepin (Teva Pharmaceuticals Polska, Pliva). KLOMIPRAMINA Działanie: Lek z grupy TLPD o działaniu psychotropowym, przeciwdepresyjnym oraz słabym uspokajającym Wskazania: zespoły depresyjne związane w przebiegu przewlekłych stanów bólowych i przewlekłych chorób psychosomatycznych, a także jako lek pomocniczy w leczeniu przewlekłego bólu Najczęstsze działania niepożądane: senność, zmęczenie, niepokój, wzmożony apetyt, zawroty głowy, drżenie, ból głowy, drgawki, suchość błon śluzowych jamy ustnej, nadmierne wydzielanie potu, zaburzenia akomodacji, zmniejszenie ostrości widzenia, zaburzenia oddawania moczu, nudności, zwiększenie masy ciała, zaburzenia libido, zaburzenia potencji.. PREGABALINA Działanie: Pochodna kwasu gamma-aminomasłowego (GABA), wypiera gabapentynę Wskazania: Leczenie bólu neuropatycznego pochodzenia obwodowego i ośrodkowego oraz uogólnionych zaburzeń lękowych u dorosłych Najczęstsze działania niepożądane: zawroty głowy, senność, zwiększenie apetytu, euforia, splątanie, drażliwość, zmniejszone libido, ataksja, zaburzenia koordynacji, drżenia, zaburzenia wymowy, zaburzenia pamięci, trudności w skupieniu uwagi, parestezje, nieostre widzenie, podwójne widzenie, wymioty, suchość błony śluzowej jamy ustnej, zaparcie, wzdęcia, zaburzenia erekcji, zaburzenia chodu, zmęczenie, obrzęki obwodowe, obrzęki, zwiększenie masy ciała Nazwa handlowa (Producent): Lyrica (Pfizer). KLONAZEPAM Działanie: Długo działająca pochodna BDZ, silne działanie przeciwdrgawkowe, a także działanie nasenne, uspokajające, anksjolityczne i miorelaksacyjne Wskazania: padaczka, zaburzenia psychiczne, lęk napadowy, zaburzenia snu (somnambulizm), dyskinezy, tiki, drżenia, mioklonie, neuralgie Najczęstsze działania niepożądane: Zmęczenie, senność, znużenie, osłabienie napięcia mięśniowego, zawroty głowy, uczucie pustki w głowie, ataksja Nazwa handlowa (Producent): Clonazepamum (Polfa Tarchomin). KWAS WALPROINOWY Działanie: przeciwdrgawkowe, mechanizm działania nie został dokładnie poznany Wskazania: padaczka, zaburzenia afektywne dwubiegunowe, napady migrenowe Najczęstsze działania niepożądane: nudności, wymioty, bóle brzucha, zaparcia na przemian z biegunką, brak łaknienia, wzrost łaknienia, zwiększenie masy ciała, uczucie zmęczenia, obniżenie nastroju, senność, niezborność ruchów, zawroty i bóle głowy, zaburzenia równowagi i widzenia (podwójne widzenie), oczopląs, zaburzenia mowy o charakterze dyzartrii, parestezje, drżenia mięśniowe, osłabienie mięśniowe, stan splątania i drgawki Nazwa handlowa (Producent): Convulex (Gerot); Absenor (Orion); Depakine (Sanofi-Aventis); Orfiril (Desitin); Valprolek (Sandoz/Lek Polska). DEKSAMETAZON Działanie: glikokortykosteroid syntetyczny o długotrwałym i silnym działaniu przeciwzapalnym, immunosupresyjnym oraz przeciwalergicznym Wskazania: białaczka limfatyczna i szpikowa, agranulocytoza, obrzęk mózgu, obrzęki obwodowe Najczęstsze działania niepożądane: zwiększenie ryzyka krwawień z przewodu pokarmowego, obniżenie tolerancji glukozy, większa podatność na zakażenia, sylwetka cushingoidalna, osłabienie siły mięśniowej, osteoporoza, nadciśnienie tętnicze, hiperglikemia, zaburzenia miesiączkowania, hirsutyzm, impotencja, rozstępy skórne, trądzik posteroidowy, wylewy krwawe, opóźnienie gojenia ran, jaskra, zaćma, depresja lub euforia, owrzodzenia błony śluzowej przewodu pokarmowego, zapalenie trzustki, aseptyczne zapalenie kości, zaburzenia wodno-elektrolitowe, zahamowanie czynności hormonalnej i zanik kory nadnerczy, zakrzepica, zaburzenia immunologiczne, zapalenie naczyń Nazwa handlowa (Producent): Dexafree (Laboratoires Thea); Dexamethason (Polfa Warszawa); Dexapolcort (Polfa Tarchomin); Pabi-Dexamethason (Polfa Pabianice S.A.). TOLPERYZON Działanie: lek zmniejszający wzmożone napięcie mięśni szkieletowych, słabe działanie spazmolityczne i przeciwlękowe Wskazania: zmniejszenie sztywności i bólu wywołanego zwiększonym napięciem i przykurczami mięśni szkieletowych, zaburzenia krążenia obwodowego Najczęstsze działania niepożądane: brak łaknienia, bezsenność, senność, zaburzenia snu, ból i zawroty głowy, niedociśnienie, uczucie dyskomfortu w jamie brzusznej, biegunka, uczucie suchości w jamie ustnej, dyspepsja, nudności, osłabienie i ból mięśni, bóle kończyn, osłabienie, uczucie dyskomfortu, zmęczenie Nazwa handlowa (Producent): Mydocalm (Gedeon Richter); Tolperis VP (ICN Polfa Rzeszów/Valeant)

Jeśli lekarz przepisze opioid, który powoli uwalnia lek do organizmu, taki jak plaster na skórę lub pigułka o przedłużonym uwalnianiu, może wskazać inne zalecenia podczas jego stosowania.. Opioidy są generalnie bezpieczne, jeśli przyjmuje się je wtedy, gdy jest to konieczne z powodu silnego bólu i tylko przez krótki czas.. Ponadto, jeśli zażyje się za dużo leku na raz, z alkoholem lub innymi lekami, opioidy mogą spowodować poważne obrażenia, a nawet śmierć w wyniku przedawkowania.. W ten sposób, można użyć mniej opioidowego leku przeciwbólowego i używać go tylko wtedy, gdy NLPZ lub paracetamol nie wystarczą, aby złagodzić ból.. Na przykład, jeśli pacjent zażywa paracetamol i ibuprofen 3 lub 4 razy dziennie, może uzyskać wystarczającą ulgę w bólu, przyjmując tylko jedną tabletkę opioidową rano i jedną wieczorem, aby zasnąć bez problemu.. Jeśli tak jest, nie należy przyjmować żadnych dodatkowych NLPZ lub paracetamolu bez uprzedniej konsultacji z lekarzem.. Lekarz może również zasugerować inne sposoby zmniejszania bólu bez leków, takie jak okłady z lodu lub ciepłe okłady, odpoczynek lub ćwiczenia relaksacyjne.. Niebezpieczne skutki uboczne Po zażyciu zbyt dużej ilości opioidów lub podejrzenia, że ktoś przedawkował lek, należy skontaktować się z pogotowiem lub zawieść osobę, która zażyła zbyt dużo leku do szpitala.. Nie mogą się obudzić lub wydają się bardzo senne, Stają się bardzo zdezorientowane, Oddychają bardzo wolno lub przestają oddychać, Mdleją lub mają drgawki, Nie są w stanie oddać moczu.. Zaparcia – Lekarz lub pielęgniarka mogą zasugerować przyjmowanie leków zapobiegających lub leczących zaparcia.. Ważne jest również, aby pić dużo wody, Nudności, wymioty lub swędzenie – Jeśli wystąpi którykolwiek z tych problemów, lekarz może zmienić lek na inny, Suchość w ustach, Zawroty głowy, senność lub problemy z jasnym myśleniem, Problemy ze wzrokiem, Uczucie niezdarności.

Prawdopodobnie aktywność oksykodonu w stosunku do receptorów opioidowych κ w obszarze trzewnym może wyjaśniać jego lepszą od innych opioidów skuteczność w leczeniu bólu trzewnego.. Stosowany jest drogą doustną lub dożylną, przy czym współczynnik konwersji przy zamianie oksykodonu podawanego drogą dożylną na doustną wynosi 1:2.. Tabletki oksykodonu o kontrolowanym uwalnianiu dostępne są w dawkach 5 mg, 10 mg, 20 mg, 40 mg i 80 mg. Na rynku jest dostępny i refundowany w wybranych wskazaniach lek będący połączeniem oksykodonu z antagonistą receptora opioidowego – naloksonem w preparacie o kontrolowanym uwalnianiu.. Nalokson o kontrolowanym uwalnianiu nie wykazuje natomiast działania ośrodkowego i dzięki temu nie odwraca efektu analgetycznego oksykodonu.. Jest to możliwe dzięki bardzo intensywnemu metabolizmowi wątrobowemu naloksonu (w 97% ulega efektowi pierwszego przejścia przez wątrobę), który zabezpiecza przed przedostawaniem się większych ilości naloksonu do krążenia systemowego i w następstwie przed osłabieniem efektu analgetycznego.. Petydyna należy do analgetyków opioidowych, jest 10-krotnie słabsza od morfiny i ma działanie antycholinergiczne, dlatego przez wiele lat funkcjonował mit, że jest jedynym opioidem, który można stosować w bólach kolkowych.. W żadnym wypadku nie może być stosowana w położnictwie, ponieważ kumuluje się w kobiecym mleku i działa neurotoksycznie na mózg noworodka karmionego piersią.. Uważa się, że opioidy nie działają teratogennie, jakkolwiek pojawiają się publikacje opisujące przypadki wad rozwojowych u dzieci po stosowaniu przez ciężarne:. tramadolu (wady przegrody międzyprzedsionkowej lub międzykomorowej, stopa końsko-szpotawa) kodeiny (ryzyko wytrzewienia jelit, rozszczepu kręgosłupa) kodeiny, dihydrokodeiny (wady przegrody międzyprzedsionkowej lub międzykomorowej, wady odpływu lewokomorowego, zespół hipoplazji lewego serca) oksykodonu (stenozy zastawki płucnej) metadonu (podwyższone ryzyko zeza u dzieci, zmniejszenie obwodu głowy i długości ciała, niższa masa urodzeniowa).. Nalbufina jest opioidowym lekiem przeciwbólowym o korzystnym profilu bezpieczeństwa dla kobiet w ciąży (kategoria B wg FDA), ponieważ jest antagonistą receptora opioidowego MOR (μ), co zmniejsza istotnie ryzyko działań niepożądanych charakterystycznych dla innych opioidów.. długoterminowe stosowanie opioidów u ciężarnych jest dopuszczalne w przypadku terapii substytucyjnej oraz w szczególnych sytuacjach, kiedy natężenie bólu uzasadnia wybór tej grupy leków gwałtowne odstawienie opioidów w ciąży nie jest zalecane – może spowodować obumarcie płodu lub przedwczesny poród silnie działające opioidy można odstawiać stopniowo, tak by uniknąć zespołu odstawiennego u matki i płodu u noworodków może wystąpić depresja oddechowa lub zespół odstawienny depresja oddechowa u noworodka może się pojawić w przypadku podania opioidu krótko przed porodem, np.. w analgezji porodu; może być potrzebne podanie antagonisty zespół odstawienny u noworodka może się pojawić w ciągu dni lub tygodni po porodzie, może mieć różne nasilenie w leczeniu zespołu odstawiennego wystarczy karmienie noworodka piersią w przypadku dużego nasilenia objawów potrzebna jest substytucja opioidem.. sedacja, splątanie, jakościowe zaburzenia zachowania (szczególnie w populacji geriatrycznej) nudności i wymioty zaburzenia defekacji (OIBD – opioid-induced bowel dysfunction) – nie należy ich utożsamiać z zaparciem z uwagi na patomechanizm świąd skóry działanie immunosupresyjne depresja oddechowa, która przy prawidłowo monitorowanej terapii jest powikłaniem niezmiernie rzadkim.. W przypadku nudności i wymiotów indukowanych przez analgetyki opioidowe można stosować leki z grupy antagonistów receptora H1 wykazujące efekt ośrodkowy (dimenhydrynat; pochodne fenotiazyny – lewomepromazynę, tietylperazynę), hydroksyzynę, inne leki cholinolityczne, metoklopramid, setrony (ondansetron, granisetron) oraz deksametazon.. Metoklopramidu nie należy stosować, gdy analgetyk opioidowy jest metabolizowany przez CYP2D6 (szczególnie tramadol), ponieważ jest on silnym inhibitorem izoenzymu CYP2D6.

Z uwagi na znaczne ryzyko wystąpienia objawów ubocznych nie jest zalecana przez autorów.. Szczególną ostrożność zaleca się u chorych, u których stwierdza się zaburzenia czynności wątroby i nerek, u alkoholików i u pacjentów wyniszczonych.. Znane są trzy klasy receptorów opioidowych : ?. Leki II szczebla drabiny WHO – słabe opioidy. Wywiera porównywalne z kodeiną działanie przeciwkaszlowe.. Kodeina do niedawna uważana była za środek podstawowy na II stopniu drabiny analgetycznej, jednak z uwagi na silne działanie zapierające stolec została w Polsce niemal całkowicie wyparta przez tramadol.. U pacjentów z niewydolnością nerek wydalanie morfiny jest niezaburzone, dochodzi jednak do kumulacji metabolitów, które (jak się wydaje) są odpowiedzialne za wystąpienie objawów ubocznych, takich jak senność, nudności i wymioty, depresja oddechu (M6G), zaburzenie funkcji poznawczych, splątanie, pobudzenie i mioklonie (M3G).. M6G to metabolit o silniejszym od samej morfiny działaniu analgetycznym, któremu przypisuje się korzystny efekt przeciwbólowy, zwłaszcza gdy morfina jest podawana doustnie (wyższe stężenie M6G w surowicy, prawdopodobnie na skutek efektu I przejścia przez wątrobę i krążenia jelitowo-wątrobowego).. Pain 1993, 55:319-326.. Pain 80, 1999, 453-462.. : Morfina w leczeniu bólu nowotworowego: sposoby podawania leku.. : Leppert W., Gorzelińska L., Łuczak J. Nowotwory 1998, 48:507-516.. Łuczak J. i wsp.. Łuczak J., Kotlińska-Lemieszek A.: Patomechanizm i zasady farmakoterapii bólów nowotworowych.. Pain 43, 1990, 273-286.

Videos

1. Tramadol: co trzeba wiedzieć.
(Dr Piotr Merks)
2. Opioidy
(Mariusz Hendel)
3. 4_Zwalczanie bólu: jak działają opioidy
(Fondazione Alitti)
4. Opioidy - czym tak naprawdę są?
(Medical Progress)
5. Paradoks morfiny
(Polski lekarz nadaje z Szwecji)
6. Leki przeciwbólowe - które na jaki rodzaj bólu?
(GdziePoLek.pl)

You might also like

Latest Posts

Article information

Author: Van Hayes

Last Updated: 04/19/2022

Views: 6037

Rating: 4.6 / 5 (46 voted)

Reviews: 85% of readers found this page helpful

Author information

Name: Van Hayes

Birthday: 1994-06-07

Address: 2004 Kling Rapid, New Destiny, MT 64658-2367

Phone: +512425013758

Job: National Farming Director

Hobby: Reading, Polo, Genealogy, amateur radio, Scouting, Stand-up comedy, Cryptography

Introduction: My name is Van Hayes, I am a thankful, friendly, smiling, calm, powerful, fine, enthusiastic person who loves writing and wants to share my knowledge and understanding with you.